lunes, 3 de junio de 2019

Iruñea frankismopean [IX]: Langile- zein nazio- askapenerako mugimendu berriak


La conflictividad laboral de los años 60 en la Alta Navarra vino de la mano de un nuevo movimiento obrero que, poco a poco, fue asumiendo también reivindicaciones políticas hasta convertirse en un auténtico quebradero de cabeza para la dictadura. El mismo Carrero Blanco manifestaría a los empresarios navarros su preocupación por esos “subversivos profesionales”, “revolucionarios que no respetan la autoridad” y generan “tensiones sociales extremas”.

Nazio-askapenerako mugimendua
Arrotxapeko grafitia, 2011
Euskal Herrian ETA (Euskadi Ta Askatasuna) eta CCOO (Langileen Batzordeak) izan ziren frankismoan sortutako bi fenomeno garrantzitsuenak, diktaduraren aurka borrokatu ziren eragile nagusiak. Biek haustura demokratikoa aldarrikatu arren, azkenean erakunde independentista eta sozialista zein bere inguruan hedatu zen mugimendu politikoa izan ziren erreformak bereganatu ez zituen ia bakarrak.
ETAren sorrera inflexio puntu bat izan zen Euskal Herriaren historian. Gerraosteko urteetan abertzaleek pairatzen zuten etsipen politikoari egundoko astinaldia eman zioten belaunaldi berriko gazte horiek. Hasiera-hasieratik borroka armatua izan zuen ardatza. Aldi berean, ETA izan zen ondorengo hamarkadetan sortutako erakunde askoren hazia: MCE, Branka, LCR-ETA VI, LAIA, ETA (pm), Iparretarrak, Komando Autonomoak, eta abar. Horien guztien inguruan herri mugimendu emankorra hedatzen hasia zen. 1967an egindako V. Biltzarrean definitu zen behin-betiko erakunde berriaren ideologia: independentzia eta sozialismoa, txanpon beraren bi aurpegiak.
Paul Preston historialariak dioen bezala, erregimen frankista ezin zaurituzkoa zeneko mitoa hondatu egin zuen ETAren jarduerak 60ko hamarkadan. Urte horietan Iruñean zein Nafarroa Garaian izandako jarduera armatua (esaterako, 1964ko abenduaren 22an ETAren barruan zegoen Iratxe taldeak lehergailu bat ezarri zuen hildako frankisten aldeko Monumentuan), ez zen beste herrialdeetan bezain indartsua izan. Iruñean izan zuen eragin politikoa, ordea, ekintzetatik haratago zihoan, eta errepresioaren aurkako mugimendu bizia garatu zen, kalean zein lantegietan. Poliki-poliki elkarrengana hurbiltzen joan ziren bi mugimendu berriak: euskal independentismoa eta langile-mugimendua. Eta prozesu horren ondorioz, herrialde gatazkatsuena bihurtu zen Nafarroa Garaia, langile-aldarrikapenak zein aldarrikapen politikoak bat egin baitzuten 70eko hamarkadan.

Langile-mugimendu berria
Marcelo Celayeta, Barrikadetako etorbidea, 70. hamarkadan
ETAko Langile Fronteak oso eragin eskasa izan zuen urte horietan. Ez, ordea, LCRk eta MCEk, Gipuzkoa eta Bizkaian, eta ORTk (Organización Revolucionaria de Trabajadores) Nafarroa Garaian. Zalantza izpirik ez, ORT izan zen nafar eragile garrantzitsuena langile-mugimenduan. Industrializazio prozesu berriarekin batera, langile-mugimendu berri bat sortu zen Iruñerrian, berezko ezaugarriak izan zituena. Nabarmendu behar da langile horiek ez zetozela tradizio ezkertiar batetik, sektore kristauetatik baizik. HOAC (Hermandades Obreras de Acción Católicas), VOJ (Vanguardia Obrera Juvenil) eta JOC (Juventud Obrera Católica) erakundeak 1946an, 1955ean eta 1956an sortu ziren, hurrenez hurren, espainiar Estatuan. Gero ilegalizatu bazituzten ere, sindikatu libreen hutsunea bete zuten, eta han formatu ziren gero CCOO (Comisiones Obreras), USO (Unión Sindical Obrera) eta AST (Asociación Sindical de Trabajadores) sortu eta gidatuko zituzten liderrak.
1963an, VOJeko zati batek sindikatu klandestino bihurtzea erabaki zuen, eta AST sortu zuen Estatu espainiar osoan. Nafarroa Garaian ere urte horretan agertu zen. Eragin handiko erakundea izan zen, batez ere CCOOn zeukan nagusitasunagatik. Hauteskunde sindikaletan parte ez hartzeko erabakiak talka egiten zuen PCEk gidatzen zuen Espainiako CCOOren estrategiarekin. Azken hauek Sindikatu Bertikalean parte hartzearen aldekoak ziren. 1971n ASTk ORT alderdi politiko bihurtzea erabaki zuen. HOACetik sortutako USO erakundeak ere presentzia garrantzitsua izan zuen hainbat lantegitan, Inquinasan edo Pamplonican esate baterako.
Sektore horiek guztiek bat egin zuten 1966ko amaieran Frenos Iruñea enpresako greban, eta 1968an Nafarroa Garaiko CCOO sindikatua sortu zenean. Lan gatazkak areagotuz joan ziren, nahiz eta oraindik kutsu politikorik ez izan. ORT izan zen, dudarik ez, oposizioko talde garrantzitsuena 1976ra arte. Langileen batzordeak sortu zituenetik, eta 1972ra arte, ASTk gidatu zuen, ia bakarrik, eta zuzendaritzan talde nagusia izan zen 1977ko otsailean Sindikatu Unitarioa sortu zen arte.
Enpresariek Carrero Blancori zuzendutako gutun batek oso ongi adierazten digu ORTk zein CCOOk sortzen zizkieten kezkak: «autoritateari muzin egitea», «gizarte-tentsio muturrekoak», «izaera iraultzaile garbia», «subertsibo profesionalak», eta abar. Nafarroa Garaiko gizarte sektore zabal bat 1936ko altxamendu militarraren aldekoa izan zela aintzat hartzen badugu, 70eko hamarkadaren egoera oso bestelakoa zen.

Greba Handiak
1972tik aurrera, ORTk eremu sindikala gainditu eta MCE zein PCE(i)rekin Auzo Batzordeak antolatzen hasi zen. Hamarkada horretan izaera politikoa hasi zen nagusitzen langileen aldarrikapenetan. Hiru gatazka aipatu behar ditugu ORTk izan zuen garrantzia ulertu ahal izateko: 1969-70eko langileen ofentsiba, 1971. urteko errepresioarekin gailurra lortu zuena; 1973an Motor Ibéricako langileen alde egindako elkartasun greba orokorra; eta 1974ko abenduaren 11ko greba Hego Euskal Herrian, ORT eta MCEk deituta, Nafarroa Garaian 1975eko urtarrilean egindako itxialdiarekin amaitu zena. Hori guztia Iruñearen inguruko industria-guneetan.
1973ko greban, erakunde guztiek aintzat hartu zuten CCOOren gidaritza lana. Grebak erabateko eragina izan zuen gizarte osoan, lantegietatik abiatu eta zerbitzu-eremuetara zein ikastetxeetara iritsi baitzen. Auzo guztietan izan ziren enfrentamenduak poliziarekin, eta prentsan oihartzun zabala lortu zuen.
Espainiako CCOOk ekainean 1974ko udazkenerako bizitzaren garestitzearen aurka Greba Orokorra iragarri bazuen ere, azkenean PCEk bertan behera utzi zuen deialdia. Hala eta guztiz ere, ORTk eta MCEk eutsi egin zioten deialdiari Hego Euskal Herrian. Lan aldarrikapenak eta aldarrikapen politikoak batera joan ziren, lantokietan zein kaleetan. 1974ko abenduaren 11ko greba erabatekoa izan zen lau herrialdeetan.
Hego Euskal Herrian CCOOren zatiketa gauzatu zen 1974ko amaieran. Alde batetik, PCEk CONE (Coordinadora Obrera Nacional de Euskadi) sortu zuen Bizkaian, Gipuzkoan eta Araban; MCk, ETA VI-LCRk eta ORTk, bestetik, CONEn sartu ez ziren langileen batzordeak zein Nafarroa Garaiko guztiak CECOn (Coordinadora de Euskadi de Comisiones Obreras) bildu zituzten. PCEk gidatutako batzordeek ez zuten bat egiten «indar errepresiboak deuseztea» edota «herriaren aurka egindako krimenen aurrean erantzukizun politikoak eskatzea» aldarrikatzen zuten eskakizunekin. Nafarrek, ordea, bereari eutsiz jo eta su jarraitu zuten haustura demokratikoaren alde.

Testua: Patxi Abasolo López


* Iruñea frankismopean [VIII]: "Lehenengo masa-mobilizazioak"

martes, 21 de mayo de 2019

Arrotxapea Dantzan 2019 Ezkaba Eguna

Ezkaba Betigazteekin bat Arrotxapeko Gaztetxean,
2019ko maiatzeren 18an (Argazkia: Ezkaba aldizkaria)



Ezkaba aldizkariak lortu du: auzoko 400 lagunek eta 25 taldek parte hartu dute Arrotxapea Dantzan ekimenean. Modu ederra komunikazio egitasmo zoragarri honen 27. urtebetetzea ospatzeko, ezta?


viernes, 17 de mayo de 2019

Rosa Luxemburg, "Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti" [II]


Wronke, 1917ko uztailak 20

"[...] Atzo gauean, bederatziak aldera, ikuskizun eder baten lekuko izan nintzen berriro. Eserita nengoen sofatik leihoko beira argitzen zuen isla arrosa bat nabari nuen. Honek txunditu ninduen zerua erabat grisa baitzegoen. Leihorantz korrika egin eta edertasun haren menpe geratu nintzen. Ekialdean, zeru gris berdinduaren gainean hodei arrosa eder neurrigabea nabarmentzen zen, erabat irreala zen, beste leku ezezagunetatik etorritako irribarre bat, agur bat bezala. Nik askatasunaren moduko zerbait sentitu nuen, nahigabe bi eskuek luzatu nituen agerraldi magikorantz. Ez al da ederra bizitza eta ez al du merezi bizirik egoteak horrelako kolore eta irudiak jasotzeko? Ezin nuen nire begirada askatu ikuskizun argitsu hartatik eta argi izpi gorrixka bakoitza irentsi nuen, bat-batean nire jarreraz barre egin nuen. Jauna! Zerua, hodeiak eta munduko edertasuna ez dira Wronken geratuko, nik ez diet agur esango. Ez, luzaro lagunduko naute noan lekura noala, ni bizi naizen arte [...].


Breslau, 1917ko abuztuak 2

"[...] Berehala -gutuna idazteari utzi diot zerua behatzeko- eguzkia gradu bat jaitsi da eraikuntzen atzetik, goialdean hodei txiki pilo bat -Jaungoikoak daki nondik etorriak- isiltasunean elkartu dira. Gris xamur kolorekoak dira, zilar kolorekoak eta distiratsuak dira ilaran, hausten diren irudiekin iparrerantz zuzentzen dira. Arduragabekeria handia dago igarotzen diren hodei hauetan, irribarre axolagabe bat bezalakoak dira, neuk ere ezin izan dut irrabarrea ekidin, inguratzen nauen bizi erritmoarekin bat nator beti. Horrelako zeru baten aurrean nola izan daiteke norbait ankerra edo zitala. Ez ahaztu inoiz zure inguruari begirada bat botatzea, beti aurkituko duzu bihozbera izateko arrazoiren bat [...]".


Breslau, 1917ko abenduaren erdialdean


"[...] Atzo, nire buruarekin mintzatuz zera nioen: ez al da bitxikeria bat alaitasunean murgildurik egotea beti, arrazoi bakar bat izan gabe. Adibidez, lastaira gor-gogor batean nago eztanda, zelda ilun batean, nire inguruan betiko hilobiko isiltasuna dago, hilobi batean banengo bezala da. Presondegi aurrean gau guztia erretzen diharduen lanpararen islak leihotik sartu eta sabaian dantzatzen du. Une batetik bestera, urrunean tren baten burrunba lausoa entzuten da eta leihopean, oso hurbil, zaindariaren eztul txikia, zangoak luzatzeko bere bota astunekin dabilela. Bere boten azpian, etsita kirrikatzen da area, gau beltz hezean irtenbiderik gabeko bizitza baten atsekabea gogorarazten duela dirudi. Hemen nago etzanda, bakarrik, ilun, negu aspergarriaren menpe, hala ere pentsaezinezko poz berezi batek astintzen du nire bihotza, eguzki distiratsuaren pean, zelai loratu batean banenbil bezala. Eta ilunpean bizitzari irribarre egiten diot, hondamendia eta goibeltasuna argitasun eta zorion bihurtzeko sekretu miragarria ezagutuko banu bezala. Beraz poz honen arrazoien bila nabil, ez ditut aurkitu eta ezin dut saihestu nire buruaz barre egitea. Nik uste bizitza bera dela sekretu bakarra, gauaren iluntasun sakona belusa bezain ederra eta leuna dela ongi begiratuta. Eta zaindariaren pauso geldiaren eta astunaren pean sableak kirrinkatzen duenean ere bizitzak kantatzen du, entzuten jakinez gero. Une horietan, zugan pentsatzen dut, asko gustatuko litzaidake, egoera edozein delarik, edertasunera eta zorionera sarbide den giltza magiko hau zuri igortzea, une xarmagarri batean bizitzen utziko lizukeena, kolore aberatsezko zelaian ibiliko bazina bezala. Nik ez dizut aszetismorik aholkatu nahi. Nik poz ukigarri egiazkoak opa dizkizut, baina nik soilik, nire zorion agorrezina adierazi nahi nizun [...]"




Rosa Luxemburg, Kartzelako gutunak Sophie Liebknecheti,
Katakrak Liburuak, 2018, 72,77, 78. orr.






martes, 14 de mayo de 2019

Rosa Luxemburg, "Kartzelako gutunak Sophie Liebknechti" [I]

Jatorrizko argitalpenean, 1920an Jugend-Internationale argitaletxeak ohartarazi zuen bezala, "Rosa Luxemburg zientzialaria eta borrokalaria soilik ezagutzen duenak ez ditu ezagutzen bere izatearen alderdi guztiak. Bere kartzelako gutunek irudia osatzen dute. Rosa luxemburgen jarraitzaileek eta borrokako kideek bere bihotz nekaezinaren aberastasuna ezagutzeko eskubidea dute".


Wronke, 1917ko maiatzak 2

"[...] Ba al dakizu batzuetan pertsona ez naizenaren sentipena dudala? Emakume irudia hartu duen txori bat ala bestelako abere bat naizela uste dut. Azken finean, lorategi baten txokoan nire etxean nagoela sentitzen dut, hemen bezala edo zelaian belar gainean bezala, erlastarrez inguratuta, gusturago nago naturaz inguratuta alderdiaren kongresu batean baino. Zuri esan diezazuket, zuk ez baituzu hau sozialimoa saltzen dudanaren susmorik izango. Zuk badakizu hala ere nik nire lekuan hiltzearen itxaropena dudala: karriketako borrokan ala espetxean. Baina nire baitan hurbilago nago nire txolarreengandik "burkideengandik" baino. Eta ez da naturan babesa, deskantsua aurkitzen dudalako, euren barrenean huts egin duten hainbeste politikarik bezala. Alderantziz, naturan ere biziki mintzen nauten egoera ankerrak topatzen ditut. Adibidez, oraindik gogoan dudan abentura txiki bat kontatuko dizut. Joan zen udaberrian landatik ibilaldi batetik nentorrela, bide lasai eta bakarti bat jarraitzen ari nintzelarik, lur gaineko orban txiki ilun batek nire arreta erakarri zuen. Makurtu ondoren drama isil baten lekuko izan nintzen. Kakalardo lodi bat bizkar gainean zetzan inurritxo aldra batengatik alde egin nahian, alferrik ahalegintzen zen, inurriek saldoka inguratzen zuten, bizirik irentsi nahi zuten. Lazturaz dardarka nire musuzapia atera ondoren munstro haiek ehizatzen hasi nintzen. Baina borroka luze bat izan nuen inurri haiekin, nekaezinezko gogortasunez eusten baitzuten zomorro gaixoa. Azkenik biktima gizajoa askatu eta belar gainean ipini nuenean jadanik bi hanka janda zituela ohartu nintzen. Alde egin nuen mesede handirik egin ez nion sentimendu mingarriarekin [...]"

Rosa Luxemburg, Kartzelako gutunak Sophie Liebknechi,
Katakrak Liburuak, 2018, 50-51.orr.

DÍA de la EZKABAren EGUNA [2018ko maiatzaren 18a]


miércoles, 8 de mayo de 2019

Iruñea frankismopean [VIII] Lehenengo masa-mobilizazioak


El fracaso de la resistencia militar al franquismo y la aceptación de la dictadura por las democracias parlamentarias occidentales, obligó a la oposición a cambiar de estrategia: abandonar las armas y centrarse en la actividad política-sindical clandestina. En ese contexto se dieron las primeras movilizaciones de masas a principios de los años 50.

Erresistentzia jarrera
Jesús Monzón komunista nafarra
1937ko urtarrilaren 10eko Aginduak Errepublika garaiko erakunde sindikal eta politiko guztiak legez kanpo utzi zituen. Helburu errepresibo bera izan zuen Erantzukizun Politikoen Legeak, 1939ko otsailaren 9koa. Guda galduta eta diktadura ezarritako izua bizitzaren esparru guztietara zabalduta, oposizioan erresistentzia jarrera nagusitu zen 1947ra bitartean. Klandestinitatean aritzera behartuta, erakunde guztiak zeuden diktaduraren amaieraren zain, zuzendaritza erbesteratuen esanetara. Kanpora begira egotea egundoko zama izan zen barneko militanteentzat. 1944an porrot egin zuen gerrillari errepublikazaleek Aran bailaran egin zuten inbasioak, Monzon komunista nafarra buru, eta oposizioa laster konturatu zen II. Mundu Gerrako garaileek muzin egingo ziotela espainiar Estatuan demokrazia ezartzeari. Hala ere, oposizioak ez zuen borroka armatua alboratu 50eko hamarkadan sartu arte.
Denboraren poderioz, erbestean ziren zuzendaritza politikoen eta barneko kideen arteko distantzia izugarri handitu zen. Aldi berean, kanpoko potentzien laguntzari esker erregimen frankista garaitzeko itxaropena gero eta irrealago bihurtu zen. Eta gainera, Armada frankistak oposizioaren estrategia militarra suntsitu egin zuen erabat. 1949. urtera bitartean, gerrillak 8.289 ekintza burutu zituen espainiar Estatu osoan. Enfrentamendu horren ondorio larrienak, ordea, militante errepublikazaleek pairatu behar izan zituzten: 2.173 hildako, eta 3.387 gerrillari eta 19.444 bitartekari, atxilotuak. Frankisten artean, ekintzek zenbaki hauek eman zituzten: 257 guardia zibil hilda, eta 368 zauriturik; 27 militar hilda eta 39 zauriturik; 12 polizia hilda eta 21 zauriturik; 11 polizia armatu hilda eta 18 zauriturik. Aurrerantzean, soilik gerrilla anarkistak jarraitu zuen, 1963. urtean bere azken gerrillaria erori zen arte.

Estrategia aldaketa
1950. urteko ekainean, AEBen eta SESBren arteko enfrentamenduak sortutako nazioarteko giro berriak Korean izan zuen lehen antzezlana: Guda Hotzaren garaia zen. Garai berean, Francoren diktadurak demokrazia parlamentarioen onespena lortu zuen, eta, hauek, horrela, diktadurak komunismoaren aurka azaltzen zuen jarrera sendoaz baliatu ziren. Ondorioz, eta urte horretan ere, NBEk Espainiaren aurkako neurriak bertan behera utzi zituen, Amerikako Estatu Batuek bultzatuta. 1951. urtean, Frantziako Estatuak Eusko Jaurlaritza Parisko egoitzatik kanporatu eta enbaxadore frankistari eman zion. 1953an, diktadurak Itun bana sinatu zituen Vatikanoarekin eta AEBekin eta, azken honen ondorioz, Nafarroako Bardean militarrentzako tiro-eremua sortu zuen. 1954. urtean, halaber, François Mitterrand barne ministroak Euzkadi Irratia ixteko agindua eman zuen.
Nazioarteko onespenak merkataritza-ateak ireki zizkion erregimen frankistari. Ondorioz, autarkismoa alboratu eta bestelako neurri ekonomikoak hartzen hasi ziren agintariak, liberalizazio-prozesuari hasiera emanez. Industrializazioa helburu, gizarteak aldaketa estrukturalak ezagutu zituen, eta horren ondorioz gizarte-gatazka berriak pizten hasi ziren. Aldaketa horiek, ordea, giro politiko errepresibo berean ematen ziren. Hori dela eta, hasierako aldarrikapen ekonomikoek bat egin zuten gero askatasun politikoen aldarrikapenekin.
Nazioarteko parametro berriek zein esperientzia militarraren porrotek, beraz, estrategia aldatzera behartu zuten oposizio errepublikazalea: armak utzi eta jarduera politiko-sindikal klandestinoan murgildu zen. 1949tik 60ko hamarkada bitartean, oposizio politikoak, barnekoak zein kanpokoak, benetako basamortuko zeharkaldi mingarria bizi behar izan zuen.

Iruñea, 1951ko maiatzaren 8a
1951. urteko martxoan Bartzelonan izandako lehen masa-mobilizarioaren ondoren, apirilean, greba deialdia hedatu zen Bizkaian eta Gipuzkoan, soldaten igoera eta prezioen kontrola aldarrikatzeko. Borroka horien oihartzuna amaitu baino lehen, Gasteizen 15.000 langile atera ziren kalera. Neurri errepresiboen aurka, greba luzatu eta hirugarren egunean greba orokorrerako deia egin zuten, eta borrokaren ondorioz, langile guztiek berreskuratu zuten lanpostua.
Antzeko ezaugarriak izan zituen Iruñean maiatzaren 8an burututako grebak. Bizi-baldintza gogorrak eta soldata eskasak zirela eta, 30.000 langilek erregimenaren aurkako lehenengo protesta handia egin zuten. Diaz Monrealek azaldu digun bezala, maiatzaren 7an arrautzen eta olioaren prezio altua ikusita, 500 emakumek gobernadorearengana jo zuten manifestazioan, kexak azaltzera. Arratsaldean, hainbat lantegitako beharginek lanaldia bertan behera utzi zuten elkartasuna adierazteko. Hurrengo egunean, IMESA enpresako langileak, lanuztea egin ondoren, beste enpresetara joan ziren pikete gisa. Manifestariek Mola jeneralaren alargunarekin egin zuten topo Gazteluko plazan, eta prest omen ziren autoari sua emateko. Greba egunean antolatutako manifestazioa tiroz sakabanatu zuten, eta hurrengo egunean Poliziak lau urteko umetxo bat hil eta lau gazte balaz larriz zauritu zituen. Maiatzaren 10ean, greba amaitu zenean, Lizarrara, Tuterara, Atarrabiara eta Zangozara zabaldu zen gatazka. Gertaerok frankismoaren gizarte-oinarrian gertatzen zen lehen haustura eragin zuten. 23 langilek epaiketa eta zigorrak jaso arren (epaiketa 1958. urtean egin zen), aldarrikapen-taula onartu egin zen (nahiz eta gero ez bete), atxilotuak askatu zituzten eta agintariek ez zuten inor kanporatu. Polizia-etxera eta kartzelara ez ezik, zezen plazara ere eraman zituzten protestaldietan atxilotutako 200 iruindarrak. Aldarrikapen taulak honako lau puntu hauek biltzen zituen: elikagai nahikoak eta prezio egokian; greban parte hartzeagatik zigorrik ez; lanuzteagatik galdutako soldata berreskuratzea; eta atxilotu guztiak askatzea.
PCE protesta giro horretaz baliatzen saiatu bazen ere, argi geratu zen bere ezintasuna, hurrengo mobilizazioetan ikusi zen bezala. 1958ko maiatzaren 5eko Adiskidetze Nazionalaren Egunean zein 1959. urteko ekainaren 18ko Greba Orokor Baketsuan soilik bere inguruko sektoreak mobilizatu ziren. Nafarroa Garaian alderdi ezkertiar tradizionalek oso eragin bazterrekoa zuten. Gainera, artean ez zen aldarrikapen politikoen garaia. Beste hamarkada bat beharko zen.

Testua: Patxi Abasolo López




* Iruñea frankismopean [VII]: "Familia tradizionalistak"

lunes, 15 de abril de 2019

Iruñea frankismopean [VII]: Familia tradizionalistak


Los cambios estructurales producidos en la Navarra de los años 60 tuvieron también reflejo en la evolución de un sector importante del Carlismo. Ese nuevo movimiento no tendría ya nada que ver con el Carlismo que se levantó contra la II. República española.

Gerra piztu zenetik, Joaquin Baleztena buru zuen Herrialde-batzorde karlista bigarren planora igaro eta Batzorde Zentral Karlista edo Gerra Batzordeak (Iruñeko Circulo Tradicionalistan kokatua) hartu zuen protagonismoa. Batzorde hori uztailaren 19-20an sortu zuen, Diputazioan, Orden Publikorako arduradun Alfonso Beorlegui koronelak. Jose Martinez Berasain zen Batzordeko burua, Joaquin Baleztena ohorezko lehendakaria, eta Victor Eusa Razquin Iruñeko ordezkaria.
Jurramendi, 60. hamarkadan
Francok FET de las JONS sortu eta Karlismoa mugimendu politiko gisa debekaturik utzi zuenean, ospakizun tradizionalak antolatzeari ekin zioten, horien artean garrantzitsuena Jurramendiko Gurutzebidea. 1942. urtean sortutako Hermandad de Caballeros voluntarios de la Cruz arduratu zen urtero maiatzaren lehenengo igandean hildako karlistei zuzendutako omenaldiaz. Aurrerago ikusiko dugunez, Jurramendikoa gero eta kutsu politiko handiagoa hartuz joan zen, batez ere 1956tik aurrera.
1942. urteko abuztuaren 15ean, karlisten eta falangisten arteko enfrentamenduak ondorio latzak izan zituen. Begoñako Santutegian falangistek esku bonbak bota zizkioten elizatik ateratzen ari zen jendeari. 50 bat lagun zauritu zituzten, batzuk oso larri. Hala eta guztiz ere, azaroan izandako FET y de las JONSeko III. Biltzar Nazionalean falangistak nagusitu egin ziren. Francok ere argi eta garbi mintzo zen karlistei buruz Ismael Herraiz kazetariarekin izandako elkarrizketa batean, 1955eko urtarrilaren 28an:
«En cuanto a esos tradicionalistas a que la prensa internacional alude y que nos presentan como seguidores de un príncipe extranjero, no pasa de ser una especulación de un diminuto grupo de integristas, apartados desde la primera hora del Movimiento, sin eco en la Nación».

Javier Borboi Parma
1957ko urtarrilaren 17an Madrilen egindako Tradizioaren Batzorde Nazionalean, Javier Borboi Parmak titulartasun dinastikoa onartu zuen. Ondorioz, Espainiako Gobernuak Estatutik kanporatu zuen. Urte berean, Karlos Hugo Jurramendira hurbildu zen eta publikoki bere konpromiso politikoa adierazi zuen.
Talde legitimista txikiak aldentzen hasi ziren, adibidez 1958an Sivattek Montserraten sortutako Lizarrako Erregeordetza. Aldi berean, Javier Borboiaren jarraitzaileen artean bi talde hasi ziren nabarmentzen. Batak, ideia tradizionalistei jarraiki, diktadorearekin harreman onak mantentzen zituen. Besteak, diktadura gaitzetsi eta Karlos Hugoren ideia progresistekin bat egin zuen. Karlos Hugok horrela hitz egin zuen Jurramendin 1958an:
«Hoy he venido a hablaros del presente. La tradición no es repetición del pasado. Es el pasado que sobrevive para hacerse futuro. Pero el futuro depende de la decisión del presente. Tradición y libertad, continuidad y creación, son los dos polares del porvenir... No podemos olvidar las injusticias presentes en el seno de la sociedad: hoy la riqueza es la llave de la cultura y de la promoción social. Debemos al contrario hacernos responsables del porvenir... [la monarquía] no nos interesa por si misma sino sólo como solución al problema de la España de hoy».
1959an debekatu egin zioten Jurramendira joatea. Joan zen, ordea, eta Espainiar estatutik kanporatu zuten. 1976ra arte ez zen berriro ekitaldira agertu, baina urtero irakurtzen ziren berak bidalitako mezuak.
60ko hamarkadan Nafarroako gizartean emandako aldaketa egiturazkoek eta horiekin batera sortzen ari ziren ideologia ezkertiar berriek, eragina izan zuten mugimendu karlistan ere. 1964an Langile Mugimendu Tradizionalista (MOT) sortu zen, ondoren Langile Mugimendu Sozialista (MOS), CCOOrekin harreman zuzenak izan zituena. Ekintza Karlisten Taldeak (GAC) ere sortu ziren, bide armatua hartzeko prest.
Talde kontserbadoreak 1937an Jaime del Burgok idatzitako Ideario Tradicionalista berrargitaratu zuen 1964an, eta, bitartean, Karlos Hugoren eraginpean Esquema doctrinal eta Carlismo 68 lanak argitaratu ziren. 1966ko maiatzean, New York Herald Tribune egunkarian, monarkia demokratiko eta sozialista aldarrikatu zuen Karlos Hugok.

Karlos Hugo Borboi
Jurramendiko gertakariak, 1976
Argazkia: César Lucas, El País
1968an Javier Borboikoak Jose Maria Valiente kargutik kendu (1971ko otsailaren 14an talde txiki berri bat sortu zuen), eta Karlos Hugo izendatu zuen alderdiaren zuzendaritzako buru. Aurreratzean, aldaketak izango ziren antolakuntzan, harik eta 1978ko IV. Biltzarrean egitura deszentralizatua eta federala onartu zen arte.
1969ko uztailaren 22an, Espainiako Gorteek erregegai izendatu zuten Juan Carlos Borboia. Escudero Rueda, Auxilio Goñi eta Jose Angel Zubiaur prokuradore karlistek aurkako botoa eman zuten. Jurramendiko 1971ko ekitaldian, karlistek zazpi eskaera zehatz luzatu zioten Espainiako gobernuari:
«Derogación del decreto que suspendió el art. 18 del Fuero de los Españoles; retirar de las Cortes el proyecto de reforma de la ley de Orden Público; concesión de una amnistía general; reconocimiento de todos los partidos políticos; establecimiento de una efectiva libertad de prensa; anulación de la designación de D. Juan Carlos de Borbón como sucesor de Franco en la Jefatura del Estado, reconociendo a los españoles la facultad de elegir libremente la forma de gobieno que prefieran, y finalmente, el pleno derecho de autodeterminación de los pueblos de España para que puedan constituir libremente la federación de repúblicas sociales que aseguren su unidad».
Diktaduraren azken urteetan elementu horien gainean finkatu zen karlismo horren ideologia: kontzientzia eta kultu askatasuna, Elizaren eta Estatuaren arteko banaketa, Espainia Errepublika demokratikoen batasuna, autodeterminazio eskubidea eta demokrazia soziala, besteak beste. Hemen kokatu behar dugu botereak abian ezarritako jazarpen eta kriminalizazio-prozesua, eta horren baitan 1976an Jurramendiko ekitaldian izandako erasoaldia. Eskuindar ezagunen parte hartzearen ondorioz bi karlista hil zituzten. Botereak kontrolatzen ez zuen mugimendu karlista hori oztopatzea eta ahultzea izan zen helburu nagusia.
1977ko apirilaren 27an, Euskadiko Alderdi Karlistako 140 karlista Foru Diputazioan sartu ziren haien alderdia ez zutelako legalizatu eta protesta egitearren. Haien artean, Mariano Zufia karlisten burua eta Jesus Maria foru kontseilaria. Balkoietan Nafarroako bandera, ikurrina, bandera karlista eta pankarta batzuk jarri zituzten. Beren kasa atera ziren 21:30ean. Mugimendu karlista horrek, beraz, ez zuen jada zer ikusirik Errepublikaren aurka altxatu zenarekin.

Testua: Patxi Abasolo López



* Iruñea frankismopean [VI]: "Iruñeko udala"

Arrotxapea 1919-2019: ARGIA, 100 urte txikitik eragiten


1919an bi fraide kaputxinok Zeruko Argia deitutako hilabetekaria abiarazi zuten Arrotxapeko konbentuan. Mendeurrena ospatzeko Argiak Iruñean antolatutako Jatorrira bidaia ekitaldian 80 bat lagun bildu ziren otsailaren 23an.

Primer número de Zeruko Argia.
Zeruan eguzki argi gozoa agertzean bera aurreratzen zaigu diosala egiñaz guk arengana gure begiak itzultzerako. Zeruko Argia ere, bera izan nai zuan euskaldun guztioi diosala eta agur egitean aurrenekoa”. Con estas palabras, en enero de 1919, hace ya cien años, los capuchinos Damaso Intza y Buenaventura presentaban el primer número de la revista Zeruko Argia, nacida en el viejo convento capuchino de Arrotxapea. Dos años más tarde, en Donostia, saldría a la luz la revista semanal Argia. Aunque es cierto que, para entonces, el euskara, la lengua vasca, había iniciado ya su recorrido entre los medios comunicativos con diversas publicaciones religiosas, culturales o ligadas más directamente a las actividades agrarias, serán los años 20 y 30 quienes trajeron una época de oro para las letras vascas, tanto en literatura como en periodismo. El nacimiento de Eusko Ikaskuntza y de Euskaltzaindia, la Academia de la Lengua Vasca, en 1918 y 1919, hizo posible la estructuración de euskalgintza, del mundo del euskera, y el fortalecimiento de toda actividad a favor del euskera.
La revista semanal Argia vio interrumpida su aventura de quince años y tres meses el 19 de julio de 1936, al día siguiente del alzamiento militar de Franco. Es fácil imaginar lo que supuso para el euskara la victoria del bando nacional. Si la portada del periódico “Unidad” recordaba en Donostia que “Si eres español, habla español”, el bando publicado en Lizarra-Estella por el comandante militar Ricardo Sanz el 25 de septiembre de 1936 lo dejaba bien claro: “Se prohíbe la palabra agur, importada por los separatistas en lugar del Adios, genuinamente español”.
Aunque durante la década de los 50 Zeruko Argia hizo sus intentos por salir adelante, fue en 1963 cuando podemos decir que la publicación renace, ahora en formato de revista semanal. Si bien es cierto que las cuestiones religiosas siguieron teniendo un peso importante, poco a poco la información general fue adquiriendo cada vez más espacio; evidentemente, aún debía hacer un largo recorrido hasta convertirse en una publicación de información general.
Con la muerte del dictador los cambios en la revista serán también vertiginosos, visibles ya en 1976, cuando adquiere un formato de magazin y la portada, ahora en color, lejos de abordar cuestiones religiosas, recogerá la imagen de la polémica central nuclear de Lemoiz en construcción, mientras sus páginas se harán eco de las imagenes de la joven militante de la ORT, Amparo Arangoa, torturada, imágenes que darían la vuelta al mundo entero.
Como se nos va acabando el papel, no haremos sino mencionar un momento clave en el posterior desarrollo de este proyecto comunicativo, el cuál tuvo lugar en 1980, cuando los franciscanos capuchinos dejan la propiedad de Zeruko Argia en manos de sus trabajadoras y trabajadores. A partir de ahora Argia, sus nuevos responsables sudarán tinta y algo más para construir los cimientos de lo que hoy es un proyecto firme y de calidad, para disfrute y alegría de quienes conocemos y nos comunicamos en euskera, lengua navarrorum, uno de los tesoros culturales más hermosos de estas tierras.

Jatorrira bidaia
Convento Capuchino, Arrotxapea.
Fotografía: Dani Blanco, Argia.
El 23 de febrero, la revista Argia organizó Jatorrira bidaia, un viaje a los orígenes de esa publicación, partiendo del viejo convento rochapeano, donde se dieron cita unas 80 personas procedentes de todos los rincones de la geografía vasca. Entre las asistentes pudimos ver a conocidas personalidades de euskalgintza, del mundo del euskera, como Sagrario Aleman, Reyes Ilintxeta, Kike Díez de Ultzurrun, Mikel Taberna, Inma Errea o Alberto Barandiaran.
Como nos explica Xabier Letona, de Argia, el filólogo y profesor Iñaki Camino, periodista de esta revista en la década de los 80, recordó la entrevista que él y Josu Landa realizaron a Aita Damaso Intza en 1986, y los primeros pasos dados aquellos años por el grupo de trabajo que, más tarde, haría realidad Euskaldun Egunkaria, una publicación diaria realizada íntegramente en euskera.
Acto seguido dio comienzo el paseo por el parque Aranzadi hasta la próxima cita, también en nuestro barrio, en el bar Arga, junto a Corralillos, donde el grupo de canto Arrotxapean Kantuz recibió a las amigas y amigos de Argia entonando el Zorionak zuri, entre otras melodías, para celebrar el centenario de una publicación que, hoy, sin lugar a dudas, se encuentra en uno de sus mejores momentos.
Arrotxapean kantuz cantando el Zorionak zuri!
Fotografía: Dani Blanco, Argia.
Una vez repuestas fuerzas con el generoso hamaiketako ofrecido por Nekane, el rochapeano Ivan Giménez presentó a las presentes distintos retazos de la historia de nuestro barrio, como la del Plazaola, el tren que unía Lasarte-Oria, hoy sede de la revista Argia, con Arrotxapea. A continuación, la comitiva abandonó el barrio extramuros más viejo de la ciudad para, subiendo por Santo Domingo, seguir con un viaje que daría por finalizado en la sociedad Zaldiko Maldiko, otro lugar de gran significación para las gentes que hablamos y vivimos en euskera a ambos lados de la ribera del Arga.



Testua: Patxi Abasolo López
Argazkiak: Dani Blanco, Argia

domingo, 24 de marzo de 2019

Iruñea frankismopean [VI]: Iruñeko udala


La nueva Gestora nombrada por el Gobernador Civil vino acompañada de fusilamientos y purgas contra concejales y trabajadoras de la administración municipal. Hubo que esperar hasta los años sesenta para que la aparición de los concejales sociales rompiera con la hegemonía del régimen franquista en el Ayuntamiento de la ciudad.

Eraildako zinegotziei Udalak eskainitako plaka
1936ko uztailaren 24an udal Gestora osatu zuen Gobernadore Zibilak: Mata alkatea, Azcarate, Arribillaga, Zabalza, Arilla, Arraiza, Beriain, E. Arraiza, Armisen, Aldaba, Turrilas, Sola, Pueyo, Mugica, Astiz eta Reta. Altxamenduari atxikimendua adierazi ondoren, berehala ekin zion udal arauak aldatzeari: eskoletan gurutzea eta Udal Batzar-aretoan Jesusen Bihotza berrezarri zituzten; bandera errepublikazalea hori-gorriarekin ordezkatu zuen; Santiago eguna jai -eguna izendatu zuen; Langileentzako laguntzaren aldeko Batzordea zein dibortzio legea bertan behera utzi zituen. Herrialdeko beste herrietara zabaldu ziren azkar batean neurri horiek guztiak.
Errepresioa jarraian heldu zen; ondorioz, zazpi zinegotzi erail egin zituzten. 2017ko apirilaren 14an Udalak berritu egin zuen eraildako zinegotzi horien omenez 2012an ezarritako plaka; horrela dio hitzez hitz:
Iruñeko Udalak eta Hiriak eskainia, Espainiako II. Errepublikari leial irauteagatik hil ziren Florencio Alfaro Zabalegui, Gregorio Angulo Martinena, Corpus Dorronsoro Arteta, Victorino García Enciso, José Roa García, Mariano Sáez Morilla, Amadeo Urla Aramburu udal-zinegotziak eta beste udal-langileak oroitu eta omentzeko”.
Lehenengo asteetan izandako errepresioaz gain, Gobernadore Zibilak abuztuaren 21ean zabaldutako dekretuarekin purga edo garbiketa prozesua hasi zen ofizialki instituzioetan. Horren bidez, Oscoz, Alfaro, Donazar, Dorronsoro, Garcia, Larrache, Anso, Goñi, Llamazares eta Garcia Fresca zinegotzi ezkertiarren kargu-uztea dekretatu zuten, baita Demetrio Garraldarena ere, lehen irakasle kanporatua izan zena.
1937ko maiatzaren 18an bigarren purga hasi zen, ikerketa prozesua amaitutzat eman ondoren. 40 langile kanporatu eta 53 zigortu zituzten. Azken hauek ondasunaren laurden bat galdu zuten hiru hilabete eta hiru urte bitartean. Bi funtzionariori derrigorrezko erretiro ezarri zieten. Lanpostuen arabera, udaltzainak izan ziren zigortuenak. Afiliazio politikoari dagokionez, berriz, errepresaliatu gehienak Izquierda Republicanako militanteak izan ziren, eta ondoren sozialistak.
1937ko otsailean osatutako udal batzordean, 18 zinegotzitik 15 karlistak izan ziren. 1944ko apirilean, 14 zinegotzi karlistak eta 4 falangistak osatu zuten udalbatza berria, Jose Garran alkate. Gutxiengo falangista eroso zegoen gobernu postuetan. Karlismoaren baitan, ordea, etengabeko zatiketa gertatu zen. Hasiera batean, bere oinarriei eustearen aldekoen eta frankismoaren aldekoen artean. Geroago, eta gizartean ematen ari zen aldaketarekin bat eginez, diktaduraren hainbat elementurekin kritikoak izatetik askatasun demokratikoak aldarrikatzera iritsi ziren sektoreak agertu ziren eszenatoki politikoan.
Gobernadore Zibilak udalaren izaera bateratzailea zein zentralista bermatzen zuen, eta etengabe zapuztu zuen udal autonomia. 1949ko Toki-erregimenaren Legeak agintzen duen moduan, udalak printzipio organikoen arabera hautatzen ziren: laurden bat familia buruak ziren, beste laurden bat ordezkaritza sindikala, eta gainerakoa erakunde ekonomiko, kultural eta profesionaletako ordezkariekin osatzen zen. Azken bi laurdenak hautatzean Gobernadoreak zuzenean eragiten zuen. Irizpide hauek indarrean iraun zuten 1979ko hauteskundeak iritsi ziren arte.

Zinegotzi sozialak
 Erice Cano, eserita bostgarrena.
Hirurogeigarren hamarkadan, Iruñean zinegotzi talde bat hasi zen tertzio sistema horrek zabaltzen zituen zirrikituak erabiltzen, sektore karlista irekienen eta HOAC kristauen babesarekin; poliki poliki indarra hartzen joan ziren eta gobernuarekin gero eta tentsio gehiago sortzen. Miguel Angel Muez, López Cristóbal, Zufira, Auxilio Goñi, Joaquín Saez eta Jesús Velasco bezalako zinegotzi sozialek hiri justuago eta urbanismo jasangarriago baten aldeko ekimenak bultzatu zituzten, beti ere soldatarik kobratu gabe.
Francisco Javier Erice Cano izan zen Gobernadore Zibilak hautatu ez zuen lehenengo alkatea. Diktaduraren azken udalbatza horretan, 1976ko apirilaren 7an, honako zinegotzi hauek izan ziren hautatuak:
Miguel Echaniz Sagues, Auxilio Goñi Donazar, Jesus Maria Velasco Iriarte, Miguel Angel Muez, Jacinto Martinez Alegria eta Juan Manuel Perez Balda familia-buruen taldean; Joaquin Saez Arguiñano, Jesus Maria Ibañez Ardanaz, Tomas Caballero Pastor, Miguel Javier Urmeneta Ajarnaute, Segundo Valimaña Setuain, Jose Maria Etayo Aznar eta Juan Frommknecht Samper ordezkari sindikalen taldean; eta Julio Moran Garces, Javier Rouzaut Garbayo, Leopoldo Abalos Almenara, Javier Arruiz Pagola, Jesus Ignacio Ibañez Uribarri eta Joaquin Arraiza Goñi erakunde ekonomiko, kultural eta profesionaletako ordezkarien taldean.
1977ko urtarilean, Ericek ikurrina ezarri zuen ofizialki Udaletxean, non haizearen eraginez dantza egin zuen harik eta 1981. urtean udalbatzaren erabaki berri batek eraitsi zuen arte.


Testua: Patxi Abasolo López


* Iruñea frankismopean [V]: "Diputazioa ereinozduna"

martes, 5 de marzo de 2019

José Luis García, "Sexo, poder, religión y política", en Navarra


José Luis García es uno de los pioneros de Cofes, una experiencia navarra pionera en la educación sexual. Acaba de publicar un libro en el que recoge el otro lado de la moneda, veinte polémicas jaleadas por la derecha política y mediática contra la normalización de la educación sexual que se han vivido en Nafarroa en los últimos cuarenta años. A continuación reproducimos distintas partes de la entrevista realizada este domingo en Gara por Matxelo Díaz.


Entrevista al sexólogo José Luis García
 
Argazkia: Jagoba Manterola / FOKU
En 1982, un chaval de Etxarri Aranatz pintó un pene en la pizarra y el delegado del Ministerio español en Nafarroa abrió expediente. Era Javier Marcotegui, que luego fue consejero De Educación con UPN. En 1986 se denunció a tres ginecólogos por un aborto legal. En 1990 quitaban los preservativos de los kits antisida. Son solo tres ejemplos de 20 polémicas sobre educación sexual en Nafarroa que José Luis García ha recogido en su libro “Sexo, poder, religión y política” (Amazon). Lamentablemente, no son algo del pasado.
«Cuarenta años de trabas a la educación sexual». ¿Podría ser otra manera de titular su libro?
Sí. Es un tema en el que cuesta mucho avanzar. Cuando hablas con generaciones anteriores dicen que no quieren que les pase a sus hijos lo que a ellos les pasó. Y repetimos. Evidentemente, hay cambios. Pero estructuralmente no se ha normalizado la educación sexual. Es decir, que todos los niños y todas las niñas, desde Preescolar hasta la Universidad, reciban unos contenidos programados, sistemáticos, planificados en cada etapa y edad, ... Si no pedimos nada más que eso.
Es una demanda completamente básica.
Claro. Se trata de normalizar el aprendizaje. El sexo le interesa a todo el mundo. Durante toda la vida. Es bueno que estemos capacitados para afrontar eso que tenemos toda la vida. Hay hombres y mujeres que quisieran hacer el amor todos los días. En cambio, no le prestamos atención a eso que nos interesa mucho y le damos más importancia a las Matemáticas o saber si el río Nilo pasa por no sé dónde. Hay conocimientos que no tienen el enganche en la vida cotidiana que tiene la sexualidad. La pregunta es por qué esa obsesión por controlar y reprimir. A lo largo de 40 años analizo 20 iniciativas que ha habido en Navarra. ¿Por qué Navarra? Porque reúne unas características muy particulares. Desde el punto de vista político e ideológico, está muy polarizada. En esta sociedad, el sexo, como otros resortes emocionales, provoca un encontronazo. Por otra parte, todos los partidos que han llegado al poder han modificado los servicios de salud sexual. UPN, PSN y el cuatripartito. Cada uno tiene su planteamiento y su justificación pero lo han hecho. Navarra es la comunidad que más broncas ha tenido con este tema. Existe la paradoja de que al mismo tiempo hay servicios de atención sexual. En Navarra hay una excesiva ideologización de la sexualidad. Llevo tiempo reivindicando que la educación sexual se saque del debate político, ya que es una cuestión de salud. Y que los políticos no se metan en lo que hacen los ciudadanos en la alcoba. Lo que tienen que hacer es ofrecer recursos formativos para que haya profesores bien cualificados y que los chicos y las chicas reciban una educación sexual. La polémica no beneficia nada al proceso de normalización. Si un profesor tiene interés en la educación sexual y ve que hay polémica en la calle no se va a meter. El conflicto ralentiza el proceso y crea un precedente inapropiado para sucesivos intentos. El hecho de que se vaya retrasando todo esto deja las cosas como están. Y las cosas están mal, muy mal. La polémica hurta a los jóvenes su derecho a recibir una educación sexual. Les tenemos abandonados. Les obligamos a informarse a través de Internet y de las películas porno. Vamos a tener consecuencias a medio plazo importantísimas en forma de conductas sexuales raras, patológicas y agresiones sexuales. Puedes encontrar lo que quieras, por raro que sea. Si un niño de diez años ve con frecuencia una película porno, ¿qué idea se a hacer de lo que es una relación sexual? Pues que los tíos tienen una polla de 25 centímetros, siempre en erección, siempre con ganas. Y que las chicas son medio tontas, pero si les das unos azotes se ponen enseguida como una loba sexual. Son una serie de mitos que no tienen nada que ver con la realidad. Me parece terrible que un niño o una niña vaya creciendo con la idea de que elsexo es eso. ¿El resultado? Embarazos no deseados, abortos, infrecciones sexuales, patologías sexuales. Ya está bien. Deberíamos hacer stop e hincarle el diente a esto, a trabajarlo como si fuera un problema de salud.
[...] Cuando suceden episodios como el de la violación múltiple de «La Manada» hay un consenso social de que es necesaria más educación. Pero cuando se aplican programas como Skolae se monta la de San Quintín.
Eso es. Sabemos que hay miles de películas porno, pero una de las modalidades que más se ve es la de sexo en grupo. Una chica penetrada por tres o cuatro chicos a la vez. Al principio no le gusta pero le dan un par de azotes y acepta. Si una chaval ve esa película, ¿qué va a pensar? Que es lo normal y que a la chica que no quiere le das un par de azotes y enseguida se pone como una loba. Es un despropósito. Este años ha habido varias «manadas». No se explica solo por las películas porno, pero por supuesto que contribuye. Por eso, lo que propongo es que los jóvenes tengan una información que contraste la que reciben por el porno. Más científica, más profesional. El porno va a seguir existiendo siempre. Es un elemento muy difícil de controlar, en el que hay muchos intereses económicos y empresas muy poderosas. Lo que tenemos que hacer es capacitar a nuestros jóvenes para que sepan afrontar ese tipo de información, que no se crean esas cosas. Es un estímulo sexual que a algunos adultos les va bien. Pero que no se crean que lo que ocurre ahí es la realidad. Sería una pena que crecieran pensando que eso es así.
[...] En el otro lado de la balanza de esa polarización encontramos una derecha cerril. ¿Es por la influencia del Opus Dei o este es el recurso fácil? ¿Tenemos en Nafarroa una derecha más recalcitrante que en otros lugares de nuestro entorno?
Creo que sí. Creo que UPN reúne unas condiciones muy particulares. Hay gente que está presente como protagonista en todas y cada una de las polémicas que ha habido. Hay uno que de hecho ha estado en todas, desde la del Pito de Etxarri en 1982. La Iglesia y el poder político siempre han ido de la mano. Han formado un tándem muy poderoso a lo largo de la Historia con el objetivo de controlar sistemáticamente la libertad de los ciudadanos. La Iglesia ha usado la culpa sexual como elemento de control extraordinario. Los políticos lo han usado para cuidar sus privilegios y para aumentarlos. Por eso, el poder atrae tanto y se habla de la erótica del poder. Por eso los políticos se matan por el poder. Incluso en el mismo partido o a nivel local. Esa capacidad de tomar decisiones que afectan a los demás es probablemente que les ponga cachondos. En España, con el franquismo se creó un precedente brutal. El nacionalcatolicismo fue durísimo en el terreno sexual. Todo estaba prohibido, todo era pecado. Nuestros abuelos y nuestros padres ha sido víctimas de esa represión brutal. Estaban prohibidos los anticonceptivos. Todo lo que se saliera de la relación heterosexual adulta para tener hijos era pecado. Estos son nuestros antecedentes cercanos, venimos de eso. Es verdad que la Iglesia ha perdido poder, aparentemente. Ha perdido la batalla del aborto, la del divorcio, de los anticonceptivos. Ahora tenemos el tema del abuso sexual, que es un escándalo impresionante. Se ha puesto en segunda fila, pero hay partidos políticos que han cogido ese ideario. Hay una entente entre unos y otros. La Iglesia está ahora más orientada a los países en vías de desarrollo, donde encuentra un mércado muy grande. Aunque la Iglesia sigue siendo propietaria de muchos colegios, además de numerosos edificios. Es una forma de garantizar los privilegios. Saben que la sexualidad es una herramienta para ello. Y si eres capaz de lograr someter en el ámbito de la sexualidad, probablemente someterás en otros [...].