martes, 6 de marzo de 2018

Ricardo Urrizola Hualderi elkarrizketa


El 19 de febrero el rochapeano Ricardo Urrizola presentó su nuevo libro en la Biblioteca Pública de San Pedro. En esta ocasión entrevistamos al autor sobre este ingente trabajo de investigación que nos muestra la cara “legalista” de la barbarie cometida en Navarra durante esos años.

Ricardo Urrizola Hualde
Argazkia: Txalaparta
Ezkaba: Liburuan horrela aurkezten zaituzte: “ikertzailea eta Historia zalea”. Nor de Ricardo Urrizola?
Ricardo Urrizola: Arrotxapear bat, jaiotzez, orain dela ia berrogeitamar urtez. Ez daukat Historiako goi mailako ikasketarik. Historia niretzat zaletasun bat da, irakurtzea, ikertzea eta gutxiago idaztea, baina orain idaztea tokatu da.

Ezkaba: Nola sortu zen ikerketa hau burutzeko asmoa?
Ricardo: Kasualitatez. Memoria Historikoaren Legea onartu zenetik, 2007 urtean, edonor sartu daiteke artxibategi militarretan. 1935tik 1940ra Nafarroako Komandantzian dauden epaiketa txosten guztiak ikusteko eskatu nuen eta baietz esan zidaten. Berrogei urte izan dira Artxibategi militarretan sartu ezinean.

Ezkaba: Nolako bidea izan du ikerketak? Zailtasunik izan al dira?
Ricardo: Zailtasunik ez, alderantziz. Hasiera batean ez nekien zer jarrera hartuko zuten militarrek, bai hemengoek eta bai Bartzelonakoek, zeren Bartzelonan daude Nafarroako artxibategian sartzeko baimena eman behar duten agintariak, baina ez zidaten inolako oztoporik jarri. Eskatu zidaten gauza bakarra zen jakitea ea ze nolako lana egin nahi nuen. Nik Nafarroan Gerra Zibilari buruzko lan bat egin nahi nuela esan nien, eta aste batean baietz esan zidaten. Gero, gezurra badirudi ere, lehenbaileen joateko esan zidaten.

Ezkaba: Goazen liburuaren izenburura. Zer da Gerra kontseilu bat?
Ricardo: Militarrek bideratutako epaiketa bat, gerra garaian, botere zibila bereganatu dutenean, haientzak delito larriak diren kasuak epaitzeko edo euren estatu-kolpea arriskuan jar daitezkeen pertsonen aurka jotzeko.

Ezkaba: Eta zergatik “Bidegabekeria militarra Nafarroan”?
Ricardo: Izenburua Txalaparta argitaletxeak jarri zuen. Zergatik hori? Ba injustizia hutsa zelako. Militar batzuek uste zuten ez zegoela beste irtenbiderik Espaina salbatzeko, baina ikuspegi hori oso partikularra zen.

Ezkaba: Ze nolako zigorrak ezarri ziren?
Ricardo: Edozein motatakoak, delituaren arabera: hilabete batzuk gartzelan, heriotz zigorrak, preso geratzea, deliturik gabe edo aske geratzea. Beno, aske geratzea komatxoen artean. Gero, kartzelatik atera ondoren, epaitua izan zen pertsonak presio handia pairatu behar zuen kalean. Libre geratu ziren askok eta askok Frantziara ihes egin zuten beldurrak jota.

Ezkaba: Zenbat heriotz zigorra? Zeintzuk izan ziren akusazioak?
Ricardo: Heriotz zigorra asko izan ziren, baina ez ziren denak aurrera eraman. Nafarroan hogeita hemezortzi heriotz zigor burutu ziren. Gero baziren heriotz zigorretik hogeita hamar urteko kartzela zigorrera pasatu zirenak. Horietako batzuk hamar urteren bueltan libre zeuden. Nire ustez, heriotz zigorrak eskarmentu edo herritarrengan beldurra eragiteko jartzen ziren, jendeari erakusteko zer gerta liteke marratik pasatu ezkero.
Akusazio larrienak sedizioa eta errebelioa izaten ziren, hau da, haien aurka, militarren aurka, armak edo biolentzia erabiltzea Mugimendua oztopatzeko.

Ezkaba: Non eta nola prestatzen ziren fusilamenduak?
Ricardo: Militarrek antolatzen zituzten fusilamendu guztiak Gaztelugibelean [Vuelta del Castillo] egiten ziren, oso goiz, seiak aldera. Falangistak, erreketeak eta militarrak presente zeuden bataioi batekin. Normalean falangistak ziren tiroak botatzen zituztenak. Mediku bat egon behar zen heriotza zertifikatzeko.

Ezkaba: Bereziki harritu edota hunkitu zaituen auziren bat?
Ricardo: Asko. Bat aukeratzea oso zaila da. Sufrimendu handia edonon agertzen da.

Ezkaba: Ba al da Arrotxapearekin zerikusirik duen auzirik? Zeintzuk?
Ricardo: Bai noski. Auzokide batzuk auziperatuak izan ziren Frantziarako ihes sare bat antolatzeagatik. Gero salaketak, langile gorriak, iskanbilak. Betidanik auzo ezkertiarra eta langilea izan da, kontzientziatua, eta hori gauza txarra zen kolpistendako.

Ezkaba: Irabazleen arteko gaztazkak ere azaltzen dira liburuan, militarrak versus karlistak. Zertan zeutzan?
Ricardo: Militarrek kontrol osoa nahi zuten, asko zegoen jokoan, eta karlistek hori ez zuten ongi onartzen. Gerra hasi baino lehen hemengo karlisten buruzagiek, Nafarroakoek, gauza bakar bat eskatu zieten militarrei altxamendura joateko: hemengo boterea, Diputazio eta nafar udalekoak. Militarrek baietz esan zieten, baina gero ez zegoen hain garbi. Gainera karlista asko hil ziren gerran por Dios, por España y por el Rey, baina lelo horiek ez zuten baliorik militarrentzat. Boterea nahi zuten. Haientzat bost Jangoikoa eta Erregea.

Ezkaba: Nafarroa gris hartan argi izpiak ere bazirien; izan ere, elkartasun ekintzak topatzen ditugu liburuan. Nolakoa izan zen urte haietako disidentzia?
Ricardo: Beno, gris grisa ez zen. Edozein motako jendea zegoen, orain bezala. Disidentzia zaila izango zen eta gehienetan indibiduala. Antolatuta edo erdi antolatuta zegoenak oso izkutukoa izan behar zen, bestela akabo.

Ezkaba: Giro latza gerra-fronterik gabeko lurralde batean. Irakaspenik al du zure liburu honek?
Ricardo: Orain dela urte batzuk batzuen leloa zen gerra kontuak ahaztu behar zirela, izkutuan utzi. Lelo hori orain ez da entzuten, edo askoz gutxiago. Holako gauzak berriro gerta ez daitezen onena da jakitea zer gertatu zen. Eta nire liburuak bere ekarpena egiten du, ez dakit asko edo gutxi den, baina zeozer bai.

Ezkaba: Zer moduz auzoko liburutegi publikoan izandako aurkezpena?
Ricardo: Hogeita hamar lagun inguru bildu ginen eta batzuk parte hartzeko gogoarekin. Txapa batekin jendea aspertzen da, hobe da mahai ingurutxo bat. Horrela egin genuen eta oso ondo atera zen.

Testua: Patxi Abasolo López
Ezkaba aldizkaria, 253. zka., 2018-martxoa

No hay comentarios: